Waarom je kind soms niet meer kan luisteren, nadenken of rustig blijven.
"Maar hij weet toch dat hij dat niet moet doen?"
"Ik heb het al zo vaak uitgelegd."
"Ze kan het prima, maar zodra het spannend wordt, lijkt ze wel iemand anders."
Misschien herken je dit.
Je kind weet wat de afspraak is. Jullie hebben er samen over gepraat. Misschien hebben jullie zelfs geoefend wat het de volgende keer kan doen. En toch gebeurt het opnieuw.
Je kind wordt boos, loopt weg, begint te huilen of klapt helemaal dicht.
Op zo'n moment is het logisch dat je denkt: waarom doet mijn kind dit?
Maar soms is een andere vraag veel helpender:
Wat gebeurt er op dit moment met mijn kind?
Want een kind kan soms iets niet doen, terwijl het dat op een ander moment wél kan.
Als spanning oploopt, verandert er iets
Ons lichaam reageert voortdurend op wat er om ons heen gebeurt. Wanneer iets spannend, bedreigend of onvoorspelbaar voelt, kan ons lichaam zich klaarmaken om daarop te reageren.
Je hartslag gaat omhoog. Je spieren spannen zich aan. Je ademhaling verandert. Je wordt alerter.
Dat is een normale lichamelijke reactie. Je lichaam probeert je te helpen.
Ook kinderen hebben zo'n stresssysteem.
Een toets kan spanning oproepen. Een ruzie met een vriendje. Een onverwachte verandering. Een fout maken waar anderen bij zijn. Een drukke klas. Een situatie waarin een kind bang is om het niet goed te doen.
En soms is het niet eens duidelijk wat de spanning veroorzaakt.
Wat voor een volwassene klein lijkt, kan voor een kind op dat moment heel groot voelen.
Wanneer de spanning oploopt, kan ook het gedrag veranderen.
Een kind dat normaal rustig kan nadenken, kan ineens geen oplossing meer bedenken.
Een kind dat normaal goed kan vertellen wat er aan de hand is, zegt alleen nog:
"Ik weet het niet."
Een kind dat de regels prima kent, lijkt zich er ineens niets meer van aan te trekken.
Dat betekent niet automatisch dat het kind niet wil.
Soms is de spanning op dat moment groter dan wat het kind kan hanteren.
Vecht, vlucht of bevries
Kinderen reageren niet allemaal hetzelfde op spanning.
Sommige kinderen gaan vechten.
Ze worden boos, schreeuwen, maken ruzie of reageren fel.
Andere kinderen gaan vluchten.
Ze lopen weg, vermijden de situatie of zeggen steeds:
"Ik wil niet."
En sommige kinderen bevriezen.
Ze worden stil, trekken zich terug of lijken nauwelijks meer te reageren.
Aan de buitenkant ziet dit er heel verschillend uit.
Maar in alle gevallen kan er sprake zijn van een kind dat moeite heeft om met de spanning om te gaan.
Dat betekent niet dat ieder boos of teruggetrokken kind automatisch gestrest is. Gedrag kan verschillende oorzaken hebben.
Daarom is het zo belangrijk om niet meteen een conclusie te trekken.
Kijk eerst.
Wat gebeurde er vlak voordat je kind zo reageerde?
Wat zie je aan het lichaam?
Hoe beweegt je kind?
Hoe klinkt de stem?
Kan je kind nog contact maken?
En kan het nog luisteren naar wat je zegt?
Dat soort observaties geven vaak meer informatie dan alleen het gedrag zelf.
Buiten de Window of Tolerance
Dit sluit aan bij het concept Window of Tolerance: het gebied waarin een kind voldoende gereguleerd is om te kunnen leren, nadenken, contact maken en omgaan met emoties.
Als de spanning te hoog oploopt, kan een kind buiten die optimale zone terechtkomen.
Het ene kind wordt dan steeds actiever en emotioneler.
Het andere kind trekt zich juist steeds verder terug.
In mijn eerdere blog 'Als een kind uit z'n raampje schiet' leg ik uitgebreider uit wat de Window of Tolerance is en hoe je een kind kan helpen om weer terug te komen.
Voor deze blog is vooral één ding belangrijk:
Een kind dat overspoeld is door spanning, kan niet altijd op dezelfde manier reageren als wanneer het rustig is.
En dat heeft gevolgen voor wat je op dat moment van een kind kunt verwachten.
"Maar ik zeg toch dat het veilig is?"
Als ouder wil je je kind natuurlijk geruststellen.
"Er is niets aan de hand."
"Je hoeft niet bang te zijn."
"Je kunt dit gewoon."
"Doe nou rustig."
Je bedoelt het goed.
Maar wanneer een kind heel gespannen is, komen deze woorden niet altijd binnen zoals je zou willen.
Je kunt een kind vertellen dat het veilig is, maar het kind moet die veiligheid ook kunnen ervaren.
Daarom helpt het soms om minder te praten en meer rust te brengen.
Even naast je kind zitten.
Samen wandelen.
Een glas water drinken.
De omgeving rustiger maken.
Of simpelweg zeggen:
"Ik zie dat het nu even te veel is. We hoeven het niet meteen op te lossen."
Je hoeft het probleem niet direct weg te nemen.
Je helpt je kind eerst om weer wat ruimte te krijgen.
Eerst reguleren, dan redeneren
Dat betekent niet dat grenzen niet belangrijk zijn.
Kinderen moeten leren dat ze niet mogen slaan, schreeuwen of anderen pijn doen. Ze mogen leren om op een andere manier met boosheid en frustratie om te gaan.
Maar het moment waarop je dat bespreekt, maakt verschil.
Een kind dat volledig overspoeld is, heeft weinig aan een lange uitleg over waarom het gedrag niet goed was.
Wacht liever tot de spanning gezakt is.
Dan ontstaat er ruimte om samen terug te kijken:
"Wat gebeurde er?"
"Wanneer merkte je dat het te veel werd?"
"Wat voelde je in je lichaam?"
"Wat zou je de volgende keer kunnen helpen?"
Zo wordt een moeilijke situatie geen moment waarop je alleen het gedrag probeert te corrigeren, maar ook een kans om je kind beter te leren begrijpen.
Wat kun je als ouder doen?
Je hoeft geen expert te worden in het zenuwstelsel.
Je kunt beginnen met één eenvoudige verandering:
Kijk niet alleen naar wat je kind doet. Kijk ook naar wat eraan voorafgaat.
Vraag jezelf bijvoorbeeld:
- Wat gebeurde er vlak voordat mijn kind zo reageerde?
- Was er een overgang of onverwachte verandering?
- Was de omgeving druk?
- Was mijn kind moe?
- Was er sprake van spanning, onzekerheid of een gevoel van falen?
- Welke signalen zie ik in het lichaam van mijn kind?
- Wat heeft mijn kind op dit moment nodig?
Misschien is dat rust.
Misschien juist beweging.
Misschien nabijheid.
Misschien wat ruimte.
En soms is het belangrijkste wat je kunt doen simpelweg zelf rustig blijven.
Niet omdat jij het gedrag moet oplossen.
Maar omdat een kind zich gemakkelijker kan herstellen wanneer de volwassene naast hem of haar voldoende rust en voorspelbaarheid biedt.
Kijk eens anders naar gedrag
Als je kind ontploft, betekent dat niet automatisch dat het niet wil luisteren.
Als je kind wegloopt, betekent dat niet automatisch dat het je bewust uitdaagt.
Als je kind dichtklapt, betekent dat niet dat het niets wil vertellen.
En als je kind op een spannend moment niet kan wat het normaal gesproken wel kan, betekent dat niet dat alles wat je hebt aangeleerd voor niets is geweest.
Soms is de spanning op dat moment simpelweg groter dan wat je kind kan dragen.
Dat vraagt niet om alles goed te praten.
Het vraagt om beter te kijken.
Want achter gedrag zit een kind dat iets ervaart.
En hoe beter we leren kijken naar wat er vóór, tijdens en na het gedrag gebeurt, hoe beter we kunnen aansluiten bij wat een kind nodig heeft.
Dus misschien kun je de volgende keer dat je kind gedrag laat zien dat je moeilijk begrijpt, jezelf één vraag stellen:
Niet: "Waarom doet mijn kind dit?"
Maar: "Wat gebeurt er met mijn kind?"
Want soms begint goede begeleiding precies daar.
Reactie plaatsen
Reacties