Hoogbegaafdheid
Is je kind (vermoedelijk) hoogbegaafd en loopt het ergens tegenaan?
Misschien merk je dat je kind snel leert, veel vragen stelt, verbanden legt of behoefte heeft aan meer uitdaging. Maar misschien zie je juist dat je kind vastloopt, minder plezier heeft in school, onzeker is of moeite heeft met bepaalde situaties.
Hoogbegaafdheid ziet er bij ieder kind anders uit. Wetenschappelijk onderzoek laat geen eenvoudig, vast profiel zien dat op ieder hoogbegaafd kind van toepassing is. Kinderen kunnen juist sterk van elkaar verschillen in hun cognitieve, sociaal-emotionele en gedragsmatige kenmerken.
Daarom kijk ik bij Binnen in Beweging niet alleen naar de vraag of een kind hoogbegaafd is, maar vooral naar:
Waar loopt je kind tegenaan? Wat heeft je kind nodig? En wat kan helpen om weer verder te komen?
Ik bied persoonlijke begeleiding aan kinderen bij wie hoogbegaafdheid is vastgesteld of bij wie een vermoeden van hoogbegaafdheid bestaat.
Herken je dit bij je kind?
Er bestaat geen checklist waarmee je aan een aantal kenmerken kunt vaststellen of een kind hoogbegaafd is. Onderzoek laat juist zien dat er veel variatie bestaat binnen de groep kinderen met een hoge cognitieve begaafdheid.
Misschien herken je bij jouw kind bijvoorbeeld:
- het snel begrijpen van nieuwe informatie;
- een sterke behoefte aan uitdaging;
- veel vragen stellen en diepgaand nadenken;
- snel verbanden leggen tussen verschillende onderwerpen;
- een sterke interesse in bepaalde onderwerpen;
- hoge eisen aan zichzelf stellen;
- moeite hebben met fouten maken;
- minder plezier ervaren in school;
- minder presteren dan je op basis van de mogelijkheden verwacht;
- moeite hebben met aansluiting bij andere kinderen;
- onzekerheid of frustratie ervaren wanneer iets niet lukt.
Deze kenmerken kunnen voorkomen bij kinderen met kenmerken van hoogbegaafdheid, maar geen van deze kenmerken is op zichzelf bewijs voor hoogbegaafdheid. Ook kinderen zonder hoogbegaafdheid kunnen dergelijke kenmerken laten zien.
Als je kind vastloopt op school
Een hoge cognitieve capaciteit betekent niet automatisch dat een kind altijd goed presteert op school. Kinderen met een hoge cognitieve begaafdheid kunnen bijvoorbeeld juist onder hun mogelijkheden presteren.
Uit een systematische review van onderzoek naar onderpresteren blijkt dat hierbij zowel factoren binnen het kind als factoren in de omgeving een rol kunnen spelen. Het gaat dus niet simpelweg om een gebrek aan motivatie of inzet.
Een onvoldoende passend onderwijsaanbod kan bijvoorbeeld bijdragen aan verlies van motivatie of betrokkenheid. Tegelijkertijd kunnen ook andere factoren meespelen, zoals verwachtingen, leerstrategieën, emotionele factoren of de relatie tussen kind en omgeving.
Scholen kunnen verschillende vormen van ondersteuning bieden, zoals extra lesstof, versnelling of een plusklas. Welke ondersteuning passend is, verschilt per kind en per school.
Loopt je kind vast op school? Dan kan ik samen met jou en je kind onderzoeken wat er speelt en waar behoefte aan is. Waar passend kan ik ook meedenken over het gesprek met school.
Faalangst en perfectionisme
Een kind kan hoge eisen aan zichzelf stellen of bang zijn om fouten te maken. Dat kan het leren en proberen van nieuwe dingen moeilijker maken.
Belangrijk is wel dat we perfectionisme niet als vanzelfsprekend kenmerk van hoogbegaafdheid beschouwen. Onderzoek naar perfectionisme bij hoogbegaafde kinderen laat bijvoorbeeld geen eenvoudig verband zien tussen hoogbegaafdheid, perfectionisme en angst.
Los daarvan weten we uit breder onderzoek onder kinderen en jongeren dat vooral perfectionistische zorgen – zoals sterke zorgen over fouten maken en niet aan verwachtingen voldoen – samenhangen met angstklachten.
Tijdens de begeleiding kunnen we daarom kijken naar vragen als:
- Wat verwacht je kind van zichzelf?
- Wat gebeurt er wanneer iets niet lukt?
- Is je kind bang om fouten te maken?
- Welke gedachten spelen daarbij een rol?
- Hoe kan je kind leren dat fouten maken onderdeel is van leren?
Het doel is niet om de ambitie of het streven van je kind weg te nemen, maar om te voorkomen dat hoge eisen het kind in de weg gaan staan.
Emoties, spanning en onzekerheid
Ook bij emoties is het belangrijk om niet uit te gaan van het idee dat hoogbegaafde kinderen per definitie emotioneler of gevoeliger zijn.
Een systematische review van 19 studies vond geen eenduidig bewijs voor een algemene relatie tussen intellectuele hoogbegaafdheid en sociaal-emotionele of gedragsproblemen. De uitkomsten verschilden onder andere naar leeftijd, onderzoeksmethode en informant.
Dat betekent niet dat hoogbegaafde kinderen geen emotionele problemen kunnen ervaren. Natuurlijk kunnen zij onzeker worden, gefrustreerd raken, angst ervaren of moeite hebben met emoties. Maar dan is het belangrijk om te kijken naar het individuele kind en de omstandigheden.
Tijdens de begeleiding kan je kind bijvoorbeeld leren:
- herkennen wat het voelt;
- beter begrijpen waardoor spanning ontstaat;
- gedachten en gevoelens van elkaar onderscheiden;
- ontdekken wat helpt om met spanning om te gaan;
- meer vertrouwen ontwikkelen in zichzelf.
Als je kind zich anders voelt
Sommige kinderen ervaren dat ze anders denken of andere interesses hebben dan leeftijdsgenoten. Dat kan invloed hebben op hoe een kind zichzelf en zijn plek binnen een groep ervaart.
Maar ook hier geldt: dit is geen vast kenmerk van ieder hoogbegaafd kind. Onderzoek naar sociaal-emotionele kenmerken laat juist een grote variatie zien.
Wanneer een kind moeite heeft met aansluiting of zich buitengesloten voelt, is het daarom belangrijk om te kijken naar de concrete situatie:
- Wat gebeurt er in het contact met andere kinderen?
- Voelt je kind zich veilig op school?
- Heeft je kind het gevoel erbij te horen?
- Welke sociale situaties zijn moeilijk?
- Wat heeft je kind nodig om zich zekerder te voelen?
Een gevoel van verbondenheid met school hangt in het algemeen samen met verschillende belangrijke uitkomsten, waaronder motivatie, gedrag en welbevinden. Een recente systematische review benadrukt bovendien dat schoolverbondenheid door meerdere factoren wordt beïnvloed.
Waar kan Binnen in Beweging bij helpen?
De begeleiding wordt afgestemd op de hulpvraag van jouw kind, niet alleen op het label hoogbegaafdheid.
Bijvoorbeeld bij:
Faalangst en perfectionisme
Wanneer je kind bang is om fouten te maken of hoge eisen aan zichzelf stelt.
Emoties en spanning
Wanneer je kind moeite heeft om emoties of spanning te begrijpen en ermee om te gaan.
Vastlopen op school
Wanneer je kind motivatie verliest, onder zijn of haar mogelijkheden presteert of niet goed tot leren komt.
Zelfbeeld en vertrouwen
Wanneer je kind onzeker is geworden of moeite heeft om vertrouwen te hebben in de eigen mogelijkheden.
Sociale situaties
Wanneer je kind moeite heeft met aansluiting, zich anders voelt of onzeker is in contact met anderen.
Deze problemen hoeven niet door de hoogbegaafdheid zelf veroorzaakt te worden. Daarom kijken we samen naar het kind én de omgeving.
Dat sluit aan bij onderzoek waarin juist wordt benadrukt dat ontwikkeling en functioneren van hoogbegaafde leerlingen niet los gezien kunnen worden van de onderwijs- en leefomgeving.
Ook voor jou als ouder
Misschien denk je:
"Mijn kind kan zoveel, maar waarom loopt het dan toch vast?"
Of:
"Ik weet niet goed wat mijn kind nodig heeft."
Ouders kunnen bij hoogbegaafdheid met specifieke vragen en zorgen te maken krijgen rondom ontwikkeling, onderwijs en de toekomst van hun kind. Een literatuurreview over ouders van hoogbegaafde kinderen beschrijft onder andere het belang van de manier waarop ouders omgaan met de behoeften van hun kind en van een opvoedingsstijl die autonomie en zelfmotivatie ondersteunt.
Ook in de meest recente systematische review naar interventies voor hoogbegaafde leerlingen wordt het belang benadrukt van goede communicatie en samenwerking tussen ouders en school, naast ondersteuning van ouders en deskundigheid van professionals.
Daarom kan ik niet alleen met je kind werken, maar ook met jou als ouder meedenken over:
- wat je thuis ziet;
- hoe je je kind kunt ondersteunen;
- hoe je om kunt gaan met perfectionisme, onzekerheid of emoties;
- hoe je het gesprek met school kunt voeren;
- welke ondersteuning mogelijk passend is.
Samen kijken naar wat jouw kind nodig heeft
Een kind staat niet op zichzelf. De ontwikkeling van een kind wordt beïnvloed door de wisselwerking tussen het kind en de omgeving waarin het opgroeit.
Daarom kijk ik waar nodig naar thuis, school en de sociale omgeving.
Dit sluit aan bij de recente wetenschappelijke literatuur over hoogbegaafde leerlingen, waarin samenwerking tussen ouders, leraren en andere betrokkenen als belangrijk onderdeel van passende ondersteuning wordt beschreven.
Waar passend kan ik:
- met je meedenken over de hulpvraag van je kind;
- je ondersteunen in de begeleiding thuis;
- meedenken over passend onderwijs;
- helpen bij het voorbereiden van gesprekken met school;
- afstemmen met school wanneer dat passend en gewenst is.
Vermoeden van hoogbegaafdheid?
Je hoeft niet eerst precies te weten wat er aan de hand is om contact op te nemen.
Heeft je kind al een onderzoek gehad? Of heb je vooral een vermoeden omdat je bepaalde signalen ziet?
Beide kunnen een aanleiding zijn om samen te kijken naar wat je kind nodig heeft.
De identificatie van hoogbegaafdheid is wetenschappelijk gezien geen eenvoudig proces. Een recente systematische review van 104 studies laat zien dat verschillende vormen van intelligentietests en beoordelingsmethoden worden gebruikt en dat de manier waarop hoogbegaafdheid wordt vastgesteld nog onderwerp van discussie is.
Belangrijk om te weten:
Ik ben geen psycholoog en doe geen IQ-testen of diagnostiek. Wanneer nader onderzoek nodig is, kan ik je eventueel doorverwijzen naar een gespecialiseerde psycholoog of orthopedagoog. Bij complexe combinaties van hoogbegaafdheid met bijvoorbeeld ADHD of autisme schakel ik tijdig andere expertise in.
Herken je jouw kind?
Misschien zie je vooral dat je kind vastloopt, onzeker is, minder plezier heeft in school of steeds vaker tegen situaties aanloopt die moeilijk zijn.
Je hoeft niet eerst zelf vast te stellen wat de oorzaak is.
In een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek kun je vertellen wat je ziet en waar je tegenaan loopt. Samen kijken we of Binnen in Beweging iets voor jouw kind kan betekenen.