Vandaag had ik een gesprek dat me aan het denken heeft gezet. Een moeder en haar dochter uit groep 7 zaten tegenover me. Het meisje had die dag in de klas flink van zich af geslagen — niet fysiek, maar met haar emoties. Ze vond dat er iets niet eerlijk was gegaan en dat gevoel had ze luid en duidelijk laten merken.
Herkenbaar, toch? Wie heeft dat als kind niet gehad?
Wat er daarna gebeurde, is iets wat ik zo vaak zie. De leerkracht reageerde op de emotie van het meisje — en ging zelf ook de escalatieladder op. De spanning liep op, de stemmen ook, en voor je het wist was een klein brandje uitgegroeid tot een flinke vlam. Na school zat iedereen aan tafel. Het meisje moest haar excuses aanbieden aan de leerkracht. Terecht? Misschien wel een beetje. Maar het verhaal was daarmee nog niet compleet.
De escalatieladder: samen omhoog, samen omlaag
In de methodiek Verbindend Gezag en Geweldloos Verzet — ontwikkeld door professor Haim Omer, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Tel Aviv — is de escalatieladder een belangrijk concept. Het idee is simpel maar krachtig: als een kind de spanning opvoert, heeft de volwassene de neiging om mee te gaan. Trap voor trap klimmen ze samen omhoog, totdat niemand meer weet hoe ze beneden moeten komen.
De methodiek vraagt van de volwassene — ouder, leerkracht, begeleider — om zélf van die ladder af te stappen. Niet om het kind zijn zin te geven. Niet om toe te geven. Maar om de escalatie te doorbreken door vanuit rust en verbinding te reageren.
Zoals Haim Omer het zelf zegt: "Jullie moeten niet winnen, maar alleen volhouden."
Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Want dat vraagt iets van jou.
Rode knoppen: jij hebt ze ook
Hier komt het stukje waar het vandaag écht over gaat.
Waarom reageerde die leerkracht zo? Waarschijnlijk — en ik zeg dit met alle respect voor hem, want dit werk is zwaar — raakte dat meisje iets in hem. Een zogenaamde rode knop. Iets uit zijn eigen verleden, zijn eigen ervaring, zijn eigen gevoeligheid.
Misschien heeft hij zelf ook altijd gevochten voor eerlijkheid. Misschien kan hij slecht tegen onrecht. Misschien triggert een boos kind bij hem iets wat hij zelf nooit goed heeft leren reguleren.
Dat maakt hem geen slechte leerkracht. Dat maakt hem menselijk.
Maar in de methodiek van Verbindend Gezag wordt van professionals en ouders gevraagd: ken jouw eigen rode knoppen. Want als jij niet weet wat jou triggert, dan reageert je lichaam en brein voor je. En voor je het weet ben je zelf halverwege die escalatieladder, terwijl je eigenlijk rustig beneden had willen blijven staan.
Het gesprek van vandaag
Terug naar dat meisje en haar moeder.
Het meisje had inderdaad haar excuses aangeboden. En dat was ook goed. Haar boosheid was begrijpelijk, maar de manier waarop ze die uitte, had impact op de klas en op haar leerkracht.
Maar in mijn hoofd bleef het haken. Want de leerkracht had ook een aandeel in hoe de situatie liep. En eigenlijk had ook hij zijn excuses mogen aanbieden. Niet als zwakte. Maar als voorbeeld. Als signaal dat we allemaal mensen zijn, dat we allemaal weleens meegaan in een escalatie, en dat je dat kunt erkennen.
Dat is ook verbindend gezag: jij als volwassene gaat voorop. Niet door te winnen. Maar door het goede voorbeeld te geven. Door te laten zien: ik zie wat er gebeurde, ik zie mijn eigen aandeel, en ik neem daarvoor verantwoordelijkheid.
Dat is zo krachtig. Voor kinderen om te zien. Voor de relatie. Voor het vertrouwen.
Zelfreflectie is geen zwakte
Wat ik zo mooi vind aan deze methodiek — en waarom ik er zo van overtuigd ben — is dat het niet draait om het kind veranderen. Het draait om jouzelf. Om bewustwording, zelfreflectie en emotieregulatie.
Weet jij wat jouw rode knoppen zijn?
Ik daag je uit om er eens bij stil te staan. Als je merkt dat een kind — of een situatie — een intense reactie bij je oproept, vraag jezelf dan af: wat raakt dit in mij? Niet om jezelf de maat te nemen, maar om te begrijpen. Zodat jij de volgende keer een bewuste keuze kunt maken. Zodat jij kunt kiezen om van die ladder af te stappen.
Want juist in die keuze zit jouw kracht als opvoeder, als leerkracht, als begeleider.
Heb jij weleens gemerkt dat een kind of situatie een rode knop bij jou raakte? Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen. Laat gerust een reactie achter of neem contact met me op.
Meer weten over Verbindend gezag en geweldloos verzet? Kijk op https://www.geweldloos-verzet.nl/
Reactie plaatsen
Reacties